CAN Sözlüğü

CAN çerçevesinde CRC ayıracının hemen ardından gelen ve alıcıların çerçeveyi sağlam aldığını bildirdiği bit. Verici bu biti resesif gönderir; çerçeveyi hatasız alan her düğüm onun üzerine dominant bir bit yazar. Verici hâlâ resesif okursa ACK hatası verir ve çerçeveyi yeniden yollar; tezgâhta tek düğümle kurulan bir hatta aynı çerçevenin durmadan tekrarlanmasının nedeni budur. Yuvayı resesif bir ACK ayıracı izler.

Ayrıca bakınızCRCHata çerçevesiEOFDominant bit (baskın bit)

Transistörü hattı yalnızca şasiye çekebilen, kapalıyken hattı boşta bırakan çıkış katı. Yüksek seviyeyi, istenen beslemeye bağlanan harici bir pull-up direnci belirler; böylece aynı çıkış 5 V, 12 V ya da 24 V girişleri sürebilir. Açık kolektör çıkışlar (MOSFET'lerle kurulduğunda açık drenaj) darbe sinyallerinde yaygındır ve birden fazla çıkışın aynı hattı paylaşmasına da izin verir.

Ayrıca bakınızPull-up direnciDarbe (pals) çıkışıHall etkili sensör

Her J1939 düğümünün 8 bitlik bir kaynak adresini sahiplendiği SAE J1939-81 prosedürü. Düğüm, 64 bitlik NAME değerini içeren Address Claimed mesajını (PGN 60928) yayınlar; iki düğüm aynı adresi isterse NAME değeri küçük olan adresi korur, diğeri başka bir adres almak ya da susmak zorundadır. Böylece farklı tedarikçilerin üniteleri, merkezi bir adres planına gerek kalmadan aynı kamyonda veya iş makinesinde birlikte çalışır.

Ayrıca bakınızJ1939PGNISOBUS

Birden fazla araç ağını birbirine bağlayan ve mesajları gerektiğinde bit hızı, protokol ve çerçeve biçimi dönüştürerek aralarında aktaran ECU. Merkezi ağ geçidi güç aktarma, gövde ve multimedya gibi alanları birbirinden ayırır; böylece bir hattaki arıza ya da trafik diğerine taşmaz. Çoğu zaman OBD soketinden iç ağlara giden tek yol da odur ve hangi mesajın hangi hatta görüneceğini yönlendirme yapılandırması belirler.

Ayrıca bakınızSGWOBD-IIAlan kontrolcüsü (domain controller)DoIP

Bir hattaki ECU'ların ağın ne zaman uyuyabileceği ve ne zaman uyanık kalması gerektiği konusunda uzlaştığı koordinasyon. AUTOSAR ağ yönetiminde her düğüm hatta ihtiyacı olduğu sürece periyodik NM mesajları gönderir; tanımlı bir süre boyunca hiçbir düğüm NM mesajı göndermezse tüm düğümler birlikte uyku moduna geçer. Sürekli gönderim yapan ya da hattı tekrar tekrar uyandıran tek bir cihaz bile tüm ağın uyumasını engeller ve aracın uyku akımını yükseltir.

Ayrıca bakınızUyku akımıUyandırma (wake-up)Kısmi ağ (partial networking)AUTOSAR

(AB) 165/2014 sayılı Tüzük ve onu uygulayan (AB) 2016/799 sayılı Tüzük kapsamında tanımlanan, Haziran 2019'dan itibaren yeni tescil edilen araçlarda zorunlu olan ve Ağustos 2023'ten itibaren 2. versiyonu aranan ikinci nesil dijital takograf. Yol kenarı denetimleri için kısa menzilli uzaktan iletişim arayüzü (DSRC), akıllı ulaşım sistemleri için bir arayüz ve araç ünitesi ile hareket sensörü arasında güçlendirilmiş güvenlik ekler. 2. versiyon ayrıca sınır geçişlerini ve yükleme ile boşaltma işlemlerini de kaydeder.

Ayrıca bakınızTakografk sabitiKarakteristik katsayı w

Güç aktarma, şasi, gövde, sürüş destek ya da multimedya gibi tek bir araç alanının, eskiden çok sayıda küçük ECU'ya dağılmış işlevlerini bir araya toplayan yüksek performanslı ECU. Alan kontrolcüleri birbirine genellikle bir Ethernet omurgasıyla, kendi ECU ve sensörlerine CAN, CAN FD ya da LIN ile bağlanır. Birçok üretici artık alan mimarisinin ötesine geçerek bölgesel mimarilere yöneliyor.

Ayrıca bakınızBölgesel (zonal) mimariAğ geçidi (gateway)ECUOtomotiv Ethernet

Araç hızını ve kat edilen mesafeyi diğer donanımlara bildiren, genellikle darbe dizisi biçimindeki klasik elektriksel sinyal. Çoğunlukla şanzıman ya da çıkış mili sensöründen üretilir, tekerlek hız sensörlerinden türetilir ya da takografın darbe çıkışından alınır. Birçok modern araçta bu kablolu sinyal artık bulunmaz; hız yalnızca araç ağı üzerinde bir mesaj olarak paylaşılır.

Ayrıca bakınızDarbe (pals) çıkışıHall etkili sensörTakografTaksimetre

Emisyon mevzuatının karayolu taşıtlarında zorunlu kıldığı standart öz tanı sistemi; 16 pinli soketi ve ortak tanılama servisleriyle birlikte. ABD'de 1996 model yılı otomobillerde, Avrupa'da ise EOBD adıyla benzinli otomobillerde 2001'den, dizellerde 2004'ten itibaren zorunlu hâle geldi. Herhangi bir genel tanılama cihazı emisyonla ilgili arıza kodlarını ve canlı verileri okuyabilir; diğer sistemlere erişim ise üreticiye bağlıdır.

Ayrıca bakınızSAE J1962ISO 15765-4PIDDTCSGW

Birden fazla düğüm aynı anda yayına başladığında hangisinin devam edeceğini bit bit belirleyen yarış. Her verici tanımlayıcısını gönderirken hattı da okur; resesif bit gönderip dominant okuyan düğüm yarışı kaybetmiştir ve kazanan çerçeveyi bozmadan alıcı konumuna geçer. Bu yüzden sayısal değeri en küçük tanımlayıcı en yüksek önceliğe sahiptir ve hatta çarpışmalar yüzünden zaman kaybedilmez. Her bitin bir bit süresi içinde tüm düğümlere ulaşıp geri dönmesi gerektiğinden, klasik CAN'de bit hızını hat uzunluğuna bağlayan da arbitrasyondur.

Ayrıca bakınızDominant bit (baskın bit)Resesif bit (çekinik bit)Standart tanımlayıcı (11 bit)Nominal bit hızı

Bir ECU'nun bir arızayı kaydettiğinde, arızanın etkin, beklemede ya da kesinleşmiş olduğunu gösteren durum bitleriyle birlikte sakladığı kod. OBD kodları sistemi gösteren bir harfle başlar (P güç aktarma, C şasi, B gövde, U ağ) ve dört karakterle devam eder; örneğin U0100 motor kontrol modülüyle iletişimin kesildiğini bildirir. Bus-off ya da gelmeyen mesajlar gibi ağ arızaları genellikle aynı anda birden fazla ECU'da U kodları oluşturur.

Ayrıca bakınızOBD-IIUDSFMIPID

J1939 tanılama mesajlarında bir parametrenin nasıl arızalandığını anlatan 5 bitlik kod; örneğin verinin normal aralığın üstünde olması, gerilimin normalin altında kalması ya da güncelleme hızının anormal olması. SPN ile birlikte hem etkilenen parametreyi hem de arızanın niteliğini kesin olarak gösterir. 0 ile 31 arasındaki FMI değerleri SAE J1939-73'te tanımlanmıştır.

Ayrıca bakınızSPNJ1939DTC

Araç üreticileri ile tedarikçilerin ECU yazılım mimarisini standartlaştırmak için kurduğu geliştirme ortaklığı. Classic Platform, uygulama yazılımının altında katmanlı bir temel yazılım tanımlar: haberleşme yığınları, ağ yönetimi, tanılama ve bellek servisleri. Ağ yönetimi için CanNm, mesaj doğrulama için SecOC gibi standart modüller sayesinde farklı tedarikçilerin ECU'ları aynı hatta tutarlı biçimde davranır.

Ayrıca bakınızECUNMSecOC

Çekiş bataryasını izleyen ve koruyan kontrol ünitesi. Hücre gerilimlerini, akımları ve sıcaklıkları ölçer, hücreleri dengeler, şarj ve sağlık durumunu hesaplar ve bir sınır aşıldığında ana kontaktörleri açar. BMS, değerlerini araç kontrol ünitesi ve şarj cihazıyla CAN ya da CAN FD üzerinden paylaşır.

Ayrıca bakınızREADY moduHVILDC-DC dönüştürücüECU

Modern ECU'ların arıza kodlarını okuma ve silme, veri okuma ve yazma, rutin çalıştırma, güvenlik erişimi ve yeniden programlama için kullandığı ISO 14229 tanılama protokolü. Bir istek tek baytlık bir servis kimliğiyle başlar; örneğin 0x10 tanılama oturumu kontrolü, 0x22 tanımlayıcıyla veri okuma, 0x19 arıza kodu bilgisi okumadır. Olumlu yanıt servis kimliğine 0x40 eklenerek döner, olumsuz yanıt ise 0x7F ile başlar. UDS, CAN üzerinde ISO-TP ile, Ethernet üzerinde DoIP ile çalışır.

Ayrıca bakınızISO-TPDoIPDIDDTCSGW

Hatta, tüm düğümlerin senkron kalmasına yetecek sıklıkta kenar oluşmasını sağlayan kodlama kuralı. Aynı seviyede art arda beş bit gönderildiğinde verici zıt seviyede bir bit ekler, alıcılar da bu biti yeniden ayıklar; art arda altı eşit bit bu nedenle bir doldurma hatasıdır ve hata bayrakları tam da bu kasıtlı ihlale dayanır. Doldurma, çerçeve başlangıcından CRC dizisinin sonuna kadar uygulanır; bu yüzden bir çerçevenin hattaki uzunluğu içeriğine göre değişir. CAN FD, doldurmayı kaydıran bit hatalarına karşı bir doldurma biti sayacı ve CRC alanında sabit doldurma bitleri ekler.

Ayrıca bakınızHata çerçevesiCRCSOFCAN FD

CAN FD çerçevesinde veri fazının arbitrasyon fazından daha hızlı çalışıp çalışmayacağını seçen kontrol biti. BRS resesifse tüm düğümler bu bitin örnekleme noktasında nominal bit hızından veri bit hızına geçer ve CRC ayıracında geri döner; dominantsa çerçevenin tamamı nominal hızda kalır. Bit hızı geçişi kullanmayan bir CAN FD çerçevesi de geniş veri alanından yararlanmaya devam eder.

Ayrıca bakınızCAN FDVeri fazıNominal bit hızıFDFESI

Her bitin, düğümün hattı nerede örnekleyeceğini ve senkronu nasıl koruyacağını belirleyen zaman dilimlerine bölünmesi. Bir bit; senkronizasyon segmenti, yayılım segmenti ve iki faz segmentinden oluşur, her biri tam sayıda zaman kuantumudur ve örnekleme noktası faz segmenti 1 ile 2 arasındadır. Bir ağdaki tüm düğümlerin yalnızca aynı bit hızını değil, birbirini tutan bir bit zamanlamasını da kullanması gerekir; örnekleme noktalarının uyuşmaması aralıklı hataların klasik nedenlerindendir.

Ayrıca bakınıztqÖrnekleme noktasıSJWNominal bit hızı

Araç üreticilerinin bir siber güvenlik yönetim sistemi işletmesini ve her araç tipini, ağa sızmadan manipüle edilmiş tanılama erişimine kadar tanımlı tehditlere karşı korumasını şart koşan UNECE regülasyonu. AB'de Temmuz 2024'ten bu yana yeni tescil edilen tüm araçlar için geçerlidir. Güvenli ağ geçitlerinin ve mesaj doğrulamanın yaygınlaşmasının nedenlerinden biridir.

Ayrıca bakınızSGWSecOCAğ geçidi (gateway)

ECU'ları ve kablolamayı işleve göre değil, araçtaki konuma göre gruplayan elektrik/elektronik mimari. Bölge kontrolcüleri kendi bölgelerindeki sensörleri, aktüatörleri ve CAN ya da LIN ağlarını toplar ve bir Ethernet omurgası üzerinden bir ya da birkaç merkezi bilgisayara bağlar. Bu yaklaşım kablo demetini kısaltır ve yeni işlev eklemeyi kolaylaştırır; her bölgenin içinde ise CAN FD ve CAN XL yerel ağ olarak görevini sürdürür.

Ayrıca bakınızAlan kontrolcüsü (domain controller)Otomotiv EthernetCAN XLAğ geçidi (gateway)

Gönderim hata sayacı 255'i aştığı için bir CAN düğümünün kendini hattan ayırdığı hata durumu. Bus-off durumundaki düğüm ne çerçeve gönderebilir ne de onay verebilir; hatta ancak art arda 11 resesif bitten oluşan diziyi 128 kez gördükten sonra, çoğunlukla yazılımının isteğiyle geri dönebilir. Bu mekanizma, yanlış bit hızına ayarlanmış ya da alıcı-vericisi kısa devre olmuş arızalı bir düğümün tüm ağı kilitlemesini önler.

Ayrıca bakınızTEC/RECHata pasif durumHata çerçevesi

Birbirinin etrafında bükülmüş iki yalıtımlı telden oluşan; CAN, CAN FD ve otomotiv Ethernet için standart kablo. Büküm, iki teli dış alanlara eşit ölçüde maruz bırakır; böylece parazit ikisine eşit biner ve diferansiyel alıcıda birbirini götürür, çiftin kendi yaydığı alan da sönümlenir. Ek yerlerinde ve konnektörlerde bükümün açıldığı mesafe olabildiğince kısa tutulmalıdır.

Ayrıca bakınızDiferansiyel sinyalleşmeKarakteristik empedansEMC

Bir CAN denetleyicisinin dijital TX ve RX hatlarını diferansiyel hat tellerine bağlayan yonga. Dominant bitler için CAN-H ve CAN-L'yi sürer, diferansiyel hat gerilimini yeniden mantık sinyaline çevirir ve denetleyiciyi hat arızalarına, geçici gerilimlere ve ESD'ye karşı korur. Modern alıcı-vericiler bunlara düşük güç modları, hat etkinliğiyle uyanma, dominant zaman aşımı ve bazılarında seçici uyandırma ya da sinyal iyileştirme ekler.

Ayrıca bakınızCAN denetleyicisiISO 11898-2Uyandırma (wake-up)CAN SIC

Ana mikrodenetleyici adına CAN çerçevelerini oluşturan, gönderen, alan ve doğrulayan protokol birimi. Arbitrasyon, bit doldurma, CRC, onay, hata sayımı ve kabul filtrelemesini donanımda yürütür; alıcı-vericiyle dijital TX ve RX sinyalleri üzerinden konuşur. Otomotiv mikrodenetleyicilerinin çoğu, birçoğu CAN FD destekli birden fazla denetleyici barındırır.

Ayrıca bakınızCAN alıcı-vericisi (transceiver)ECUTEC/RECBit zamanlaması

ISO 11898-1:2015 ile standartlaşan ikinci nesil CAN. Veri alanını 8 bayttan 64 bayta çıkarır ve veri fazında daha yüksek bir bit hızına geçebilir; arbitrasyon fazı ise klasik CAN ile aynı kalır. CAN FD denetleyicileri klasik çerçeveleri de işler, ama yalnızca klasik CAN bilen bir denetleyici CAN FD çerçevesini hata olarak görür; bu yüzden karma ağlar özen ister. Bugün birçok yeni araç platformunda güç aktarma, şasi ve batarya trafiğini CAN FD taşır.

Ayrıca bakınızKlasik CANBRSFDFVeri fazıCAN XL

Dominant bit gönderildiğinde gerilimi yükselen hat teli. Yüksek hızlı CAN'de resesif durumda yaklaşık 2,5 V'ta durur, dominant bit için yaklaşık 3,5 V'a sürülür; CAN-L ise ters yönde hareket eder. CAN-H, OBD soketinin 6 numaralı pinidir; trafik olan bir hatta CAN-H ile şasi arasında ölçüm yapan bir multimetre genellikle 2,5 V'un biraz üzerini gösterir.

Ayrıca bakınızCAN-LDominant bit (baskın bit)Diferansiyel sinyalleşmeSAE J1962

CAN-H'nin tamamlayıcısı olan ve dominant bit gönderildiğinde gerilimi düşen hat teli. Resesif durumda yaklaşık 2,5 V'ta durur, dominant bit için yaklaşık 1,5 V'a çekilir; böylece çift, bilgiyi şasiye göre bir seviye olarak değil iki tel arasındaki gerilim farkı olarak taşır. CAN-L, OBD soketinin 14 numaralı pinidir; trafik olan bir hatta şasiye göre ölçüm genellikle 2,5 V'un biraz altında çıkar.

Ayrıca bakınızCAN-HResesif bit (çekinik bit)Ortak mod gerilimiBükümlü çift kablo

CAN in Automation tarafından CiA 610-1 ile tanımlanan ve ISO 11898-1:2024'e giren üçüncü nesil CAN. Çerçeve başına 2.048 bayta kadar veri taşır ve uygun alıcı-vericilerle yaklaşık 20 Mbit/s'lik veri fazı hızlarına ulaşırken CAN'in önceliğe dayalı arbitrasyonunu korur. CAN FD ile 10BASE-T1S Ethernet arasındaki boşluğu kapatmak için tasarlanmıştır ve veri alanında Ethernet çerçeveleri de taşıyabilir.

Ayrıca bakınızCAN FDOtomotiv EthernetCAN SICISO 11898-1

Endüstriyel otomasyon ve makineler için CAN in Automation tarafından CiA 301 olarak yürütülen üst katman protokolü. Her cihazı bir nesne sözlüğü etrafında düzenler; gerçek zamanlı veri için proses veri nesneleri (PDO), yapılandırma için servis veri nesneleri (SDO), düğümleri başlatıp durdurmak için de ağ yönetimi (NMT) komutları kullanır. CANopen genellikle 11 bitlik tanımlayıcılarla çalışır ve her tanımlayıcıya 1 ile 127 arasında bir düğüm numarası gömülüdür.

Ayrıca bakınızCANJ1939Standart tanımlayıcı (11 bit)

ECU'ların kısa ve önceliklendirilmiş mesajları tek bir ortak bükümlü çift üzerinden paylaştığı, çok yöneticili (multi-master) seri hat. 1980'lerde araç içi haberleşme için geliştirilen ve ISO 11898 olarak standartlaşan CAN, mesajları istasyona göre değil tanımlayıcıya göre adresler; her düğüm her çerçeveyi alır ve hangisini kullanacağına kendisi karar verir. Bozmadan işleyen arbitrasyonu, sıkı hata yönetimi ve düşük maliyeti onu otomobillerin, kamyonların, tarım makinelerinin ve endüstriyel ekipmanların omurgası yaptı.

Ayrıca bakınızKlasik CANCAN FDISO 11898-1ArbitrasyonECU

Her CAN veri ve uzak çerçevesini başlatan tek dominant bit. Boş hattın resesif seviyesinden inen kenarı tüm alıcıları sert senkronize eder; alıcılar sonraki kenarlarda yeniden senkronize olarak hizalı kalır. Bir düğüm SOF'u yalnızca hat boştayken gönderebilir.

Ayrıca bakınızEOFBit zamanlamasıArbitrasyon

Her CAN veri ve uzak çerçevesini kapatan yedi resesif bitlik dizi. Bu bölümde bit doldurma uygulanmaz ve sabit biçimi sayesinde geç oluşan hatalar da yakalanır: EOF içinde görülen dominant bir bit biçim hatasıdır. Bir sonraki çerçeve başlamadan önce EOF'u çerçeveler arası boşluk izler.

Ayrıca bakınızSOFIFSHata çerçevesi

CAN çerçeveleri arasındaki asgari aralık: çerçeve sonunun ardından üç resesif ara bit, ardından boş hat. Bu ara sırasında hiçbir düğüm veri çerçevesi başlatamaz; bu da denetleyicilere az önce aldıkları çerçeveyi işlemek için zaman tanır. Az önce gönderim yapmış hata pasif bir düğüm ayrıca sekiz bitlik bir gönderim askıya alma süresi bekler.

Ayrıca bakınızEOFSOFHata pasif durum

Darbe sayısı kat edilen mesafeyle, dolayısıyla frekansı hızla orantılı olan kare dalga sinyal. Takograflar, taksimetreler ve birçok filo ve üstyapı cihazı bu tür sinyalleri kabul eder; sinyal kilometre başına darbe sayısı, gerilim seviyesi ve çıkış tipiyle tanımlanır. Alıcı cihazın k sabitinin darbe oranıyla eşleşmesi, mesafe okumasının doğru olmasını sağlar.

Ayrıca bakınızk sabitiAçık kolektörVSSTaksimetre

Elektrikli ve hibrit araçlarda yüksek gerilimli çekiş bataryasının gerilimini düşük gerilim sistemine indiren ve alternatörün görevini üstlenen dönüştürücü. Araç READY modundayken 12 V aküyü şarj eder ve düşük gerilim tüketicilerini besler. Yüksek gerilim sistemi kapandığında ise tüm yük yalnızca 12 V aküye kalır.

Ayrıca bakınızREADY moduBMSUyku akımı

Bir biti şasiye göre bir seviye olarak değil, iki tel arasındaki gerilim farkı olarak iletme yöntemi. Parazit, bükümlü çiftin iki teline neredeyse eşit biner ve alıcı farkı aldığında birbirini götürür; CAN'in elektriksel olarak gürültülü bir araçta çalışmayı sürdürmesinin sırrı budur. Yüksek hızlı CAN'de 0,9 V'un üzerindeki fark dominant, 0,5 V'un altındaki fark resesif okunur.

Ayrıca bakınızCAN-HCAN-LOrtak mod gerilimiBükümlü çift kablo

Düğümler aynı anda farklı değer gönderdiğinde her zaman kazanan, mantıksal 0'ı temsil eden hat durumu. Verici bu durumu CAN-H'yi yukarı, CAN-L'yi aşağı aktif olarak sürerek oluşturur; teller arasındaki fark yaklaşık 2 V olur. Tek bir dominant bit, ne kadar resesif bit gönderilirse gönderilsin onların üzerine yazdığı için arbitrasyon, onay ve hata bildirimi bu duruma dayanır.

Ayrıca bakınızResesif bit (çekinik bit)ArbitrasyonACKCAN-H

Çerçeve içeriği üzerinden polinom bölmesiyle hesaplanıp çerçevenin sonunda gönderilen ve alıcıların bozulmuş çerçeveleri ayıklamasını sağlayan sağlama değeri. Klasik CAN 15 bitlik bir CRC kullanır; CAN FD ise 16 bayta kadar veri için 17 bit, daha uzun veriler için 21 bit CRC'ye ek olarak bir doldurma biti sayısı gönderir. Farklı bir değer hesaplayan alıcı CRC hatası bildirir ve çerçeve tüm düğümlerce geçersiz sayılır.

Ayrıca bakınızBit doldurma (bit stuffing)Hata çerçevesiACKCAN FD

Elektronik bir cihazın kendi elektromanyetik ortamında, başka cihazları bozmadan çalışabilme yeteneği. Araç elektroniğinde bu kavram, örneğin CISPR 25 ile değerlendirilen yayınımı ve ISO 11452 ile ISO 7637 serileriyle değerlendirilen ışınımsal alanlara ve iletilen geçici gerilimlere karşı bağışıklığı kapsar. İyi EMC montajla başlar: kısa bağlantılar, bükümü bozulmamış çiftler, temiz şasi noktaları ve doğru sonlandırma.

Ayrıca bakınızESDYük atma (load dump)Bükümlü çift kabloToprak döngüsü

Araçta yazılım çalıştırarak ölçen, karar veren ve harekete geçiren her türlü kontrol ünitesi: motor, fren, hava yastığı, kapılar, gösterge paneli ve çok daha fazlası. Modern bir otomobilde birkaç düzineden yüzün üzerine kadar ECU bulunur ve bunlar CAN, CAN FD, LIN, FlexRay ve Ethernet üzerinden bilgi paylaşır. Bir CAN ağındaki her ECU, kendi denetleyicisi ve alıcı-vericisi olan bir düğümdür.

Ayrıca bakınızCAN denetleyicisiCAN alıcı-vericisi (transceiver)Ağ geçidi (gateway)Alan kontrolcüsü (domain controller)

Yüklü bir cismin, çoğunlukla bir insanın, bir iletkene dokunduğu ya da yaklaştığı anda akan ani akım. OBD soketi gibi elle temas edilen hat pinleri ve konnektörler, bu darbeleri alıcı-vericiye ulaşmadan saptıran koruma elemanlarına ihtiyaç duyar. Karayolu taşıtı elektroniği için ESD testleri ISO 10605'te tanımlanır.

Ayrıca bakınızEMCCAN alıcı-vericisi (transceiver)SAE J1962

CAN FD çerçevelerini klasik çerçevelerden ayıran kontrol biti; ilk spesifikasyonlarda EDL adını taşıyordu. Klasik çerçevede bu konumda dominant bir ayrılmış bit bulunur; CAN FD çerçevesinde ise FDF resesiftir ve ardından bir ayrılmış bit, BRS ve ESI gelir. Yalnızca klasik CAN bilen bir denetleyici CAN FD çerçevesinin devamını izleyemez ve hata çerçeveleriyle karşılık verir; bu yüzden CAN FD trafiği, yalnızca klasik CAN bilen düğümlerin etkin olduğu bir hatta çalışamaz.

Ayrıca bakınızCAN FDBRSESIIDE

Avrupalı kamyon ve otobüs üreticilerinin üzerinde uzlaştığı, telematik ekipmanının tanımlı bir J1939 araç verisi setini aldığı açık arayüz. Araç bu veriyi, yalnızca yayımlanmış mesajları (yakıt, mesafe, motor çalışma saati, sürücü çalışma durumları ve benzerleri) geçiren ve geri yönde komut kabul etmeyen bir ağ geçidi üzerinden sunar. Otobüs ve otokarlar için Bus-FMS adlı bir varyantı vardır.

Ayrıca bakınızJ1939Ağ geçidi (gateway)Takograf

ISO 17458 olarak standartlaşan, iki kanalın her birinde 10 Mbit/s'ye kadar çalışan deterministik araç hattı. Haberleşme, zaman tetiklemeli yuvalardan oluşan statik bir segment ile olay güdümlü mesajlar için dinamik bir segment içeren sabit bir döngüyü izler; böylece her mesajın zamanlaması önceden bellidir. FlexRay bu determinizme ihtiyaç duyan şasi ve by-wire uygulamalarında kullanıldı; yeni platformlar ise giderek CAN FD ve Ethernet'e yöneliyor.

Ayrıca bakınızCAN FDOtomotiv EthernetLIN

Birbirine bağlı iki devre arasında doğrudan akım yolu bırakmadan veriyi ya da enerjiyi trafo, kondansatör veya optokuplör üzerinden aktaran ayırma. İzolasyonlu CAN alıcı-vericileri, şasi potansiyelleri farklı cihazlar, örneğin bir araç ile şebekeden beslenen bir masaüstü bilgisayar birbirine bağlandığında ekipmanı korur ve toprak döngülerini kırar. Yüksek gerilimli batarya sistemlerinde ve test ekipmanlarında izolasyon standart uygulamadır.

Ayrıca bakınızToprak döngüsüCAN alıcı-vericisi (transceiver)Ortak mod gerilimi

CAN 2.0B ile gelen, 11 bitlik temel tanımlayıcı ile 18 bitlik bir uzantıdan oluşan ve 536 milyonun üzerinde değer sunan 29 bitlik tanımlayıcı. Resesif bir IDE bitiyle belirtilir; SAE J1939, ISOBUS ve birçok ticari araç ağında standarttır. Aynı temel tanımlayıcıyı paylaşan standart ve genişletilmiş çerçeveler arasında arbitrasyonu standart çerçeve kazanır.

Ayrıca bakınızStandart tanımlayıcı (11 bit)IDEJ1939Arbitrasyon

OBD soketine bağlanan harici cihazların neler yapabileceğini sınırlayan ağ geçidi. Arıza kodlarını ve verileri okumak genellikle serbest kalırken kod silme, aktüatör testleri, kodlama ve programlama, kimliği doğrulanmış ve yetkilendirilmiş bir cihaz gerektirir. Bazı üreticiler 2018 civarından bu yana güvenli ağ geçidi kullanıyor; siber güvenlik mevzuatı da bu tür erişim kontrollerini yaygınlaştırdı.

Ayrıca bakınızAğ geçidi (gateway)OBD-IIUN R155UDS

Araç hatlarındaki mesajları tek tek doğrulayan AUTOSAR modülü. Gönderen, mesaja kısaltılmış bir mesaj doğrulama kodu ve bir tazelik değeri ekler, alıcı da ikisini birden kontrol eder; böylece dışarıdan sokulan ya da yeniden oynatılan çerçeveler reddedilir. Hattı şifrelemeden, güvenlik açısından kritik verileri manipülasyona karşı korur.

Ayrıca bakınızAUTOSARSGWUN R155

Önünden manyetik alan geçtiğinde anahtarlama yapan ya da gerilim üreten, dönen bir dişli çarkın dişlerini saymakta kullanılan sensör. Tekerlek hızı, şanzıman ve takograf hareket sensörleri, araç dururken bile çalıştığı ve temiz bir dijital çıkış verdiği için çoğunlukla Hall etkisinden yararlanır. Bu sensörlerin birçoğunda pull-up direnci gerektiren açık kolektör bir çıkış bulunur.

Ayrıca bakınızVSSAçık kolektörDarbe (pals) çıkışı

Belirli bir zaman penceresinde çerçevelerin hat kapasitesinden kullandığı pay; yüzde olarak ifade edilir. Doldurma bitleri ve çerçeveler arası boşluk da zaman aldığından, yalnızca veri yükünden değil hatta gerçekten gönderilen bitlerden hesaplanır. Tasarımcılar, düşük öncelikli mesajların da zamanında yerine ulaşması için sürekli hat yükünü kapasitenin epey altında tutar.

Ayrıca bakınızArbitrasyonBit doldurma (bit stuffing)Nominal bit hızı

Bir CAN düğümünün bit, doldurma, CRC, biçim ya da onay hatası fark ettiği anda gönderdiği çerçeve. Hata etkin bir düğüm altı dominant bit gönderir; doldurma kuralını bilerek çiğneyen bu dizi diğer tüm düğümlerin de hatayı görmesini sağlar. Ardından sekiz bitlik resesif bir ayıraç gelir ve asıl verici çerçeveyi yeniden dener. Araçta ara sıra görülen hata çerçeveleri normaldir; kesintisiz bir hata çerçevesi akışı ise kablolama, sonlandırma ya da bit hızı sorunlarına işaret eder.

Ayrıca bakınızBit doldurma (bit stuffing)TEC/RECHata pasif durumCRC

CAN FD kontrol alanında vericinin hata durumunu alıcılara bildiren bit: hata etkin için dominant, hata pasif için resesif. Böylece zorlanan bir düğüm, bus-off'a düşmeden önce ağ tarafından görülebilir. BRS bitinden sonra geldiği için, bit hızı geçişi etkinse ESI zaten veri bit hızında gönderilir.

Ayrıca bakınızHata pasif durumBRSFDFCAN FD

Gönderim veya alım hata sayacı 127'yi aştığında bir CAN düğümünün geçtiği ara hata durumu. Hata etkin bir düğümün aksine hataları diğer trafiği bozamayan altı resesif bitle bildirir ve kendi çerçeveleri arasında fazladan bir gönderim askıya alma süresi beklemek zorundadır. Her iki sayaç da yeniden 128'in altına indiğinde hata etkin duruma döner; gönderim sayacı 255'i geçerse bus-off olur.

Ayrıca bakınızTEC/RECBus-off (hattan çekilme)ESIHata çerçevesi

Her CAN denetleyicisinin kendi güvenilirliğini izlemek için tuttuğu gönderim hata sayacı (TEC) ve alım hata sayacı (REC). Gönderim sırasındaki bir hata genellikle TEC'i 8 artırır, alım sırasındaki bir hata REC'i 1 artırır; başarılı her çerçeve ilgili sayacı 1 azaltır. Sayaçlar düğümün hata etkin, hata pasif ya da bus-off olacağını belirler; böylece sürekli hataya yol açan bir düğüm kendini adım adım hattan çeker.

Ayrıca bakınızHata pasif durumBus-off (hattan çekilme)Hata çerçevesi

IEC 60529'da tanımlanan ve bir muhafazanın katı cisimlere ve suya karşı korumasını IP harflerinin ardından gelen iki rakamla belirten kod. İlk rakam (0–6) toz ve temasa, ikinci rakam (0–9) suya karşı korumayı gösterir; örneğin IP67, toz geçirmez ve geçici suya daldırmaya dayanıklı demektir. ISO 20653 sistemi karayolu taşıtlarına uyarlar ve yüksek basınçlı, yüksek sıcaklıkta yıkama için 9K derecesini ekler.

Ayrıca bakınızEMCYük atma (load dump)

UDS tanılama mesajlarının Ethernet ve TCP/IP üzerinden taşınmasını tanımlayan ISO 13400. Servis ekipmanının ECU'ları CAN'e göre çok daha hızlı tanılamasını ve yeniden programlamasını sağlar; OBD soketinin ek pinleri ya da ayrı bir tanılama portu üzerinden erişilir. DoIP trafiği normalde araç ağ geçidinde sonlanır ve ağ geçidi her isteği hedef ECU'ya iletir.

Ayrıca bakınızUDSOtomotiv EthernetAğ geçidi (gateway)SAE J1962

CAN veri bağı katmanını ve fiziksel sinyalleşmeyi tanımlayan uluslararası standart: çerçeve biçimleri, arbitrasyon, bit doldurma, hata yönetimi ve bit zamanlaması. 2015 baskısı CAN FD'yi, 2024 baskısı CAN XL'i ekledi. Her CAN denetleyicisinin uyguladığı temel referans budur.

Ayrıca bakınızISO 11898-2CAN FDCAN XLKlasik CAN

Yüksek hızlı CAN'in fiziksel ortam bağlantısını, yani alıcı-vericiyi ve hat seviyelerini tanımlayan standart. Resesif ve dominant gerilimleri, ortak mod aralığını, zamanlamayı ve düşük güç modlarını belirler; 2016 baskısından bu yana eskiden ISO 11898-5 ve -6 olan seçici uyandırmayı da kapsar. Bu standarda dayanan yüksek hızlı CAN, klasik çerçevelerde 1 Mbit/s'ye kadar, CAN FD veri fazında ise birkaç Mbit/s hızda çalışır.

Ayrıca bakınızCAN alıcı-vericisi (transceiver)ISO 11898-1ISO 11898-3Kısmi ağ (partial networking)

Gövde ve konfor ağlarında 125 kbit/s'ye kadar kullanılan düşük hızlı, hataya dayanıklı CAN standardı. Her düğümün kendi sonlandırması vardır ve tellerden biri kopsa ya da şasiye veya aküye kısa devre olsa bile hat, daha düşük gürültü bağışıklığıyla da olsa haberleşmeyi sürdürür. Hat seviyeleri yüksek hızlı CAN'den farklıdır; bu yüzden ikisi doğrudan birbirine bağlanamaz.

Ayrıca bakınızISO 11898-2SAE J2411Sonlandırma direnci

UDS istek ve yanıtları gibi tek bir CAN çerçevesine sığmayan mesajları taşıyan taşıma protokolü. Mesajı bir ilk çerçeve ile numaralı ardışık çerçevelere böler, alıcı da akış kontrol çerçeveleriyle aktarımın temposunu belirler; kısa mesajlar ise tek bir çerçeveye sığar. CAN FD ile tek bir çerçeve 62 bayta kadar veri taşıyabilir.

Ayrıca bakınızUDSISO 15765-4DoIP

Emisyonla ilgili OBD tanılamasının CAN üzerinde nasıl yürüyeceğini tanımlayan standart. Bit hızını 250 veya 500 kbit/s olarak, tanımlayıcıları (11 bitlik düzende 7DF üzerinden işlevsel istekler ve 7E8 ile 7EF arasından yanıtlar, 29 bitlik düzende 18DB33F1) ve tanılama cihazının uyması gereken zamanlamayı sabitler. ABD'de 2008 model yılından bu yana satılan her yeni otomobilde OBD için bu standardın kullanılması zorunludur.

Ayrıca bakınızOBD-IIISO-TPSAE J1962PID

Farklı üreticilerin traktörleri ile ekipmanlarının birlikte çalışmasını sağlayan, CAN tabanlı ISO 11783 standardı. 250 kbit/s'de SAE J1939 üzerine kurulur; ekipman kumandalarını kabine taşıyan sanal terminal, iş kayıtları için görev denetleyicisi ve traktör verilerini ekipmanla paylaşan traktör ECU'su gibi servisler ekler. Markalar arası birlikte çalışabilirlik, sektörün ortak uygunluk testleriyle sınanır.

Ayrıca bakınızJ1939Adres talebi (address claim)Genişletilmiş tanımlayıcı (29 bit)

Bir takografın ya da taksimetrenin bir kilometreyi kaydetmek için kaç giriş darbesi alması gerektiğini belirten, darbe/km cinsinden ayar değeri. Montajda aracın karakteristik katsayısı w'ye eşitlenir; böylece cihazın kaydettiği mesafe ve hız gerçeği yansıtır. Lastik değişimi, farklı bir diferansiyel oranı ya da değişen bir sinyal yolu w'yi değiştirebileceği için atölyeler sabiti periyodik muayenelerde yeniden kontrol eder.

Ayrıca bakınızKarakteristik katsayı wTakografTaksimetreDarbe (pals) çıkışı

ISO 9141'de tanımlanan ve KWP2000 protokolünün (ISO 14230) genellikle 10,4 kbit/s'de kullandığı tek telli, çift yönlü tanılama hattı. OBD soketinin 7 numaralı pinindedir ve eski araçlarda ve bazı motosikletlerde hâlâ yaygındır. Yeni araçlarda yerini büyük ölçüde CAN tabanlı tanılamaya bırakmıştır.

Ayrıca bakınızOBD-IISAE J1962UDS

Düzgün bir kablo boyunca ilerleyen sinyalin gördüğü, kablonun uzunluğuna değil geometrisine ve yalıtımına bağlı empedans. CAN kablolaması yaklaşık 120 Ω olarak tanımlanır; her iki ucun aynı değerde bir dirençle sonlandırılması, sinyalin yansımak yerine sönümlenmesini sağlar. Empedansı çok farklı bölümler, uzun saplamalar ya da eksik sonlandırmalar osiloskopta salınım olarak görünen yansımalara yol açar.

Ayrıca bakınızSonlandırma direnciBükümlü çift kabloSaplama (stub)Osiloskop

Aracın hız sinyalinin kat edilen her kilometre için verdiği darbe sayısı; atölyede tanımlı lastik basıncı ve yük koşullarında ölçülür. Sensöre, dişli oranlarına ve l ile gösterilen etkin lastik çevresine bağlıdır. Kaydedilen mesafenin gerçekte kat edilen mesafeyle örtüşmesi için takografın k sabiti w'ye eşitlenir.

Ayrıca bakınızk sabitiTakografDarbe (pals) çıkışı

Bir işlev için yalnızca gereken ECU'ların uyandırıldığı, ağın geri kalanının uykuda kaldığı enerji tasarrufu tekniği. ISO 11898-2'de tanımlanan seçici uyandırma özellikli alıcı-vericiler düşük güç modunda kalır, gelen çerçeveleri çözer ve ECU'larını yalnızca yapılandırılmış bir uyandırma çerçevesi geldiğinde uyandırır. Park hâlindeki ve şarj olan araçlarda enerji tüketimini azaltır.

Ayrıca bakınızUyandırma (wake-up)NMUyku akımıISO 11898-2

11 bitlik tanımlayıcılarla CAN 2.0A, 29 bitlik tanımlayıcılarla CAN 2.0B olarak tanımlanan ve bugün ISO 11898-1'in parçası olan özgün CAN protokolü. Klasik bir çerçeve, 1 Mbit/s'ye kadar tek bir bit hızında 0 ile 8 bayt arası veri taşır; binek araçlarda genellikle 500 kbit/s, kamyonlarda 250 kbit/s kullanılır. Klasik CAN bugün de çok yaygındır ve çoğu zaman aynı araçta CAN FD ile yan yana çalışır.

Ayrıca bakınızCAN FDStandart tanımlayıcı (11 bit)Genişletilmiş tanımlayıcı (29 bit)DLC

DIN 72552'de yalnızca kontak açıkken enerjili olan artı beslemenin adı. Sadece araç kullanılırken çalışması gereken donanım klemens 15'ten beslenir; böylece park hâlinde aküyü boşaltamaz. Anahtarsız çalıştırmalı ve birçok elektrikli araçta klemens 15 elektronik olarak anahtarlanır ve durumu araç ağı üzerinden de paylaşılır; kontağın açık olması ile READY durumu her zaman aynı şey değildir.

Ayrıca bakınızKL30KL31READY moduUyandırma (wake-up)

DIN 72552'de, kontak kapalıyken de enerjili kalan sabit akü artısının adı. Alarm, bellek işlevleri ve ağ uyandırma gibi araç park hâlindeyken de çalışması gereken tüketiciler klemens 30'dan beslenir; bu yüzden buraya bağlanan her cihaz aracın uyku akımına eklenir. Klemens 30'a bağlanan sonradan takma cihazlar, besleme noktasına yakın sigortalanmalı ve araç uykudayken çok düşük akım çekmelidir.

Ayrıca bakınızKL15KL31Uyku akımıSigorta adaptörü (fuse tap)

DIN 72552'de akü eksisine ya da şasiye dönüş hattının adı. Her cihazın, haberleştiği ECU'lara yakın sağlam bir noktadan şasiye bağlanması, hattın ortak mod seviyelerini ve sensör referanslarını kararlı tutar. Oksitlenmiş ya da paylaşılan şasi noktaları, aralıklı arızaların yaygın ve bulunması zor kaynaklarındandır.

Ayrıca bakınızKL15KL30Toprak döngüsüOrtak mod gerilimi

ISO 17987 olarak standartlaşan ve 20 kbit/s'ye kadar çalışan düşük maliyetli, tek telli hat. Tek bir yönetici (commander) düğüm tüm haberleşmeyi planlar ve anahtar, cam motoru, ayna, koltuk motoru ya da sensör gibi yanıtlayıcı (responder) düğümleri sırayla sorgular. LIN alt ağları genellikle onları CAN'e bağlayan bir gövde ECU'suna bağlanır.

Ayrıca bakınızCANECUAğ geçidi (gateway)

Bir CAN çerçevesinin arbitrasyon fazının, klasik CAN'de ise çerçevenin tamamının bit hızı. Tüm düğümlerde aynı olmalıdır; binek araçlarda genellikle 500 kbit/s, ticari araçlarda 250 veya 500 kbit/s'dir. Bit hızı arttıkça azami hat uzunluğu kısalır: kabaca 1 Mbit/s'de 40 m, 500 kbit/s'de 100 m, 250 kbit/s'de 250 m.

Ayrıca bakınızVeri fazıBRSBit zamanlamasıArbitrasyon

CAN-H ve CAN-L gerilimlerinin ortalaması; sağlıklı bir yüksek hızlı CAN hattında yaklaşık 2,5 V'tur. Alıcılar yalnızca teller arasındaki farkı değerlendirdiği için hat, ECU'lar arasındaki şasi farklarından doğan ortak mod kaymalarını tolere eder; ISO 11898-2, alıcı-vericilerin en az −2 V ile +7 V aralığında çalışmasını şart koşar. Bu aralığın dışına çıkan ya da motor yüküyle birlikte oynayan bir ortak mod seviyesi, şasi bağlantısı sorunlarına işaret eder.

Ayrıca bakınızDiferansiyel sinyalleşmeToprak döngüsüCAN-HCAN-L

Gerilimi zamana göre gösteren ve bir CAN hattının fiziksel sağlığını değerlendirmenin en doğrudan yolu olan ölçüm cihazı. CAN-H ve CAN-L'yi şasiye göre ya da birbirine göre ölçmek; multimetrenin ortalamada kaybettiği seviyeleri, kenar biçimlerini, yansımalardan doğan salınımları ve gürültüyü ortaya koyar. Her düğümden gelen dominant seviyelerin birbirini tuttuğu temiz, kare biçimli bitler sağlıklı bir fiziksel katmanın işaretidir.

Ayrıca bakınızKarakteristik empedansCAN-HCAN-LSonlandırma direnci

Ofis kablolamasındaki dört çift yerine tek bir bükümlü çift üzerinden tam çift yönlü çalışan, araçlar için geliştirilmiş Ethernet fiziksel katmanları. Noktadan noktaya bağlantılarda 100BASE-T1 ve 1000BASE-T1 kullanılırken, 10BASE-T1S bazı dallarda CAN'in yerini alabilen çok noktalı bir hattır. Alan ya da bölge kontrolcüleri arasındaki kamera, multimedya ve omurga trafiğini, DoIP üzerinden de tanılama trafiğini taşır.

Ayrıca bakınızBölgesel (zonal) mimariAlan kontrolcüsü (domain controller)DoIPCAN XL

Piyasaya sunulan ölçü aletlerine ilişkin temel gereklilikleri belirleyen 2014/32/AB sayılı AB Direktifi; taksimetreler MI-007 ekinde yer alır. Bir taksimetre satışa sunulmadan önce uygunluk değerlendirmesinden geçmeli ve bunu gösteren ek metroloji işaretini (büyük M harfi ve yıl) taşımalıdır. Araçtaki montaj, mühürleme ve periyodik muayene ise ulusal kurallara tabidir.

Ayrıca bakınızTaksimetrek sabitiDarbe (pals) çıkışı

Bir CAN düğümünün her bit içinde hat seviyesini okuduğu an; bit süresinin yüzdesi olarak ifade edilir. Geç bir örnekleme noktası sinyallere yayılıp oturmaları için zaman tanır; otomotiv ağlarında arbitrasyon fazında genellikle yaklaşık %80 ile %87,5 arası kullanılır. Bir ağdaki tüm düğümlerin örnekleme noktaları birbirine çok yakın olmalıdır; aksi hâlde uzun topolojilerde ve yüksek bit hızlarında aralıklı hatalar görülür.

Ayrıca bakınızBit zamanlamasıtqSJWTDC

J1939 tanımlayıcısında motor sıcaklıkları ya da araç mesafesi gibi birbiriyle ilişkili parametrelerden oluşan bir grubu adlandıran 18 bitlik numara. Genişletilmiş veri sayfası, veri sayfası, PDU biçimi ve PDU'ya özgü alanlardan oluşur; PDU biçimi 240'tan küçükse PDU'ya özgü alan bir hedef adres taşır. Her PGN tanımı mesajın uzunluğunu, gönderim periyodunu, varsayılan önceliğini ve hangi SPN'leri içerdiğini sabitler.

Ayrıca bakınızJ1939SPNGenişletilmiş tanımlayıcı (29 bit)Adres talebi (address claim)

SAE J1979'da tanımlanan ve OBD servis 01 (anlık veri) ya da 02 (dondurulmuş kare verisi) içinde bir veri öğesini seçen bir baytlık kod. Örneğin 05 motor soğutma suyu sıcaklığını, 0C motor devrini verir; PID 00 ise ECU'nun desteklediği PID'leri gösteren bir bit haritası döndürür. Emisyonla ilgili her ECU, desteklediği PID'leri markadan bağımsız olarak aynı biçimde yanıtlar.

Ayrıca bakınızOBD-IIISO 15765-4DIDDTC

Hiçbir çıkış hattı aşağı çekmediğinde hattın tanımlı bir yüksek seviyede durması için hattı besleme gerilimine bağlayan direnç. Açık kolektör çıkışlar buna dayanır; değeri kenar hızı, akım tüketimi ve gürültü bağışıklığı arasında denge kurar ve genellikle bir kiloohm ile birkaç on kiloohm arasında seçilir. Pull-up olmadan açık kolektör bir hat boşta kalır ve parazit toplar.

Ayrıca bakınızAçık kolektörDarbe (pals) çıkışı

Elektrikli ya da hibrit bir aracın yüksek gerilim sisteminin etkin olduğu ve gaz pedalına basılır basılmaz hareket edeceği, genellikle bir READY lambasıyla gösterilen çalışma durumu. Motor kapalı olabileceği, hatta hiç bulunmayabileceği için READY modundaki sessiz bir araç tamamen sürüşe hazırdır. Bu durumda ECU'lar ve hatlar etkindir; aksesuarlar ya da tanılama için kullanılan, kontağı açık ama READY olmayan durumdan bu yönüyle ayrılır.

Ayrıca bakınızKL15DC-DC dönüştürücüBMSHVIL

Hiçbir düğüm hattı sürmediğinde ortaya çıkan ve mantıksal 1'i temsil eden pasif hat durumu. Yüksek hızlı CAN'de iki tel de alıcı-vericilerin öngerilimiyle 2,5 V civarında durur, sonlandırma da aralarındaki farkı sıfıra yakın tutar. Dominant bit gönderen herhangi bir düğüm onun üzerine yazar; bu yüzden hatta resesif bit ancak tüm düğümler resesif gönderdiğinde görünür.

Ayrıca bakınızDominant bit (baskın bit)Sonlandırma direnciArbitrasyon

Kamyon, otobüs, tarım ve iş makinelerinde CAN haberleşmesi için SAE standartları ailesi. Önceliği, parametre grup numarasını ve kaynak adresini kodlayan 29 bitlik tanımlayıcılar kullanır; 250 kbit/s'de ya da J1939-14 ile 500 kbit/s'de çalışır. Mesaj ve parametre tanımları standart olduğundan aynı parametre her üreticide aynı anlama gelir.

Ayrıca bakınızPGNSPNAdres talebi (address claim)ISOBUSFMS

16 pinli OBD tanılama soketini ve sürücü koltuğundan kolayca erişilebilecek konumunu tanımlayan standart. Temel pinler 4 (şasi), 5 (sinyal şasisi), 6 (CAN-H), 14 (CAN-L), 16 (akü artısı) ve 7'dir (K-Line); kalan pinleri üreticiler kendi amaçları için kullanabilir. A tipi 12 V araçlara uygundur, ortası kesik kılavuzlu B tipi ise 24 V araçlarda kullanılır.

Ayrıca bakınızOBD-IICAN-HCAN-LK-Line

Şasiye göre tek bir sinyal teli kullanan, 33,3 kbit/s'de ve tanılama ile yeniden programlama için 83,3 kbit/s'lik yüksek hız modunda çalışan tek telli CAN standardı. Gövde ve konfor ağlarında kablodan tasarruf sağlar ve özellikle bazı Kuzey Amerikalı üreticiler tarafından kullanıldı. Tek telli CAN'in kendine özgü alıcı-vericileri vardır ve yüksek hızlı bir CAN hattına doğrudan bağlanamaz.

Ayrıca bakınızISO 11898-3CANCAN alıcı-vericisi (transceiver)

Ana hat ile tek bir düğüm arasındaki yan bağlantı. Yüksek hızlı bir CAN hattında saplamalar sonlandırılmaz ve sinyalleri yansıtır; bu yüzden kısa tutulmalı, bit hızı arttıkça daha da kısaltılmalıdır ve bir cihaz uzun bir uzatma yerine ana hatta yakın bir noktadan bağlanmalıdır. Birkaç uzun saplamanın bir arada bulunması, CAN FD veri hızlarında hataların sık rastlanan nedenlerindendir.

Ayrıca bakınızKarakteristik empedansSonlandırma direnciCAN SIC

Bir CAN denetleyicisinin hattaki bir kenara yeniden senkronize olmak için faz segmenti 1'i uzatabileceği ya da faz segmenti 2'yi kısaltabileceği azami zaman kuantumu sayısı. Düğümler arasındaki osilatör toleranslarını telafi eder; daha büyük bir SJW daha fazla saat sapmasını tolere eder. SJW, iki faz segmentinden kısa olanını aşamaz.

Ayrıca bakınızBit zamanlamasıtqÖrnekleme noktası

Bir sigorta yuvasına takılarak orijinal devrenin yanında ayrıca sigortalanmış ek bir çıkış sağlayan adaptör. Sonradan takma bir cihaz için klemens 15 ya da klemens 30 beslemesini kablo demetini kesmeden almanın derli toplu bir yoludur; ancak seçilen orijinal devrenin akım değeri ve anahtarlama davranışı yeni yüke uygun olmalıdır. Adaptörün doğru yönde takılması, her iki devrenin de kendi sigortasıyla korunmaya devam etmesini sağlar.

Ayrıca bakınızKL15KL30Uyku akımı

Özellikle yıldız biçimli ya da çok saplamalı ağlarda, resesif kenarlardan sonra yansımaların yol açtığı salınımı aktif olarak bastıran alıcı-verici özelliği. SIC alıcı-vericileri hattı tanımlı bir empedansla kısa bir süre resesif seviyeye doğru sürer; böylece normalde 2 Mbit/s civarında tıkanacak topolojilerde 5 Mbit/s ve üzeri CAN FD veri hızlarına olanak tanır. CiA 601-4 ile tanımlanan bu yaklaşım, CAN XL alıcı-vericilerinin de temelidir.

Ayrıca bakınızCAN alıcı-vericisi (transceiver)CAN FDCAN XLSaplama (stub)

Yüksek hızlı bir hattın iki fiziksel ucunun her birinde CAN-H ile CAN-L arasına yerleştirilen yaklaşık 120 Ω'luk direnç. Yansımaları bastırmak için kablonun karakteristik empedansına eşlenir ve hattı boşaltarak resesif durumu tanımlar. Besleme kapalıyken CAN-H ile CAN-L arasında yaklaşık 60 Ω okunmalıdır; 120 Ω eksik bir sonlandırmaya, 40 Ω civarı ise fazladan bir sonlandırmaya işaret eder. Bölünmüş sonlandırma (split termination), daha iyi EMC için her direnci orta noktası kondansatörle şasiye bağlanan iki 60 Ω'luk yarıya böler.

Ayrıca bakınızKarakteristik empedansCAN-HCAN-LSaplama (stub)Osiloskop

CAN 2.0A'nın 2.048 farklı değer sunan ve dominant bir IDE bitiyle belirtilen 11 bitlik tanımlayıcısı. Çerçevenin içeriğini adlandırır ve arbitrasyon yoluyla önceliğini belirler: değer ne kadar küçükse öncelik o kadar yüksektir. Binek araç ağlarının çoğu standart tanımlayıcı kullanır.

Ayrıca bakınızGenişletilmiş tanımlayıcı (29 bit)IDEArbitrasyon

Motor soğutma suyu sıcaklığı ya da yakıt seviyesi gibi tek bir parametreyi, parametre grubundaki konumu, uzunluğu, çözünürlüğü, ofseti ve aralığıyla birlikte tanımlayan J1939 numarası. Aynı SPN, tanılama mesajlarında bir arızanın hangi parametreyle ilgili olduğunu FMI ile birlikte belirtmek için de kullanılır. SPN'ler, SAE J1939-71 ve ilgili belgelerde tanımlanan 19 bitlik değerlerdir.

Ayrıca bakınızPGNFMIJ1939

AB ve AETR kurallarının 3,5 tonun üzerindeki yük taşıtlarında ve sürücü dahil dokuzdan fazla koltuğu olan yolcu taşıtlarında zorunlu tuttuğu; sürüş, çalışma ve dinlenme sürelerini, mesafeyi ve hızı kaydeden cihaz. Analog diskli takografların yerini 2006'da dijital, 2019'da akıllı takograflar aldı. AB Mobilite Paketi kapsamında, uluslararası taşımacılık veya kabotajda kullanılan 2,5 tonun üzerindeki hafif ticari araçlar da 1 Temmuz 2026'dan itibaren akıllı takograf kullanmak zorundadır.

Ayrıca bakınızAkıllı takografk sabitiKarakteristik katsayı wDarbe (pals) çıkışı

Taksi ücretini kat edilen mesafe ve geçen süreye göre, yürürlükteki tarifeyle hesaplayan ölçü aleti. Araçtan mesafe sinyalini darbe olarak alır ve k sabitiyle dönüştürür; bu yüzden ücret doğrudan o sinyalin doğruluğuna bağlıdır. AB'de taksimetreler Ölçü Aletleri Direktifi'nin MI-007 ekine tabidir; montaj, mühürleme ve periyodik muayene ise ulusal kurallarla düzenlenir.

Ayrıca bakınızMIDk sabitiDarbe (pals) çıkışıVSS

Alıcılara çerçevenin 11 bitlik mi yoksa 29 bitlik mi tanımlayıcı kullandığını bildiren bit. Dominant IDE standart çerçeveyi, resesif IDE ise kalan 18 tanımlayıcı bitinin ardından geldiği genişletilmiş çerçeveyi gösterir. Genişletilmiş çerçevelerde standart RTR bitinin konumunu SRR (yedek uzak istek) biti alır.

Ayrıca bakınızStandart tanımlayıcı (11 bit)Genişletilmiş tanımlayıcı (29 bit)RTR

Besleme ters bağlandığında, örneğin montaj sırasında ya da takviyeyle çalıştırmada, cihazın zarar görmesini önleyen devre. Yaygın çözümler seri bir diyot ya da kayıpları daha düşük, MOSFET tabanlı bir ideal diyot devresidir. ISO 16750-2 gibi araç elektroniği standartları ters gerilim testini de içerir.

Ayrıca bakınızYük atma (load dump)KL30EMC

Bir sistemin iki noktası, potansiyelleri farklı iki ayrı yerden şasiye bağlandığında oluşan istenmeyen akım yolu. Ortaya çıkan akım ekranlamalar, sinyal şasileri ya da hat referansları üzerinden akar ve gürültü, ortak mod kayması veya iletişim hatası olarak kendini gösterir. Araçlarda toprak döngüleri genellikle test ekipmanı ya da sonradan takma cihazlar, haberleştikleri ECU'lardan farklı bir noktadan şasiye bağlandığında oluşur.

Ayrıca bakınızOrtak mod gerilimiGalvanik izolasyonKL31EMC

Bir ECU'nun ya da ağın düşük güçlü uyku modundan normal çalışmaya geçişi. Bekleme modundaki bir CAN alıcı-vericisi; hatta tanımlı bir uyandırma deseniyle, seçici uyandırma kullanılıyorsa yapılandırılmış bir uyandırma çerçevesiyle ya da kapı anahtarı veya klemens 15 gibi yerel bir girişle uyanır. Her gereksiz uyandırma aküden enerji götürür; bu yüzden sonradan takma cihazlar uyuyan bir hatta asla gönderim yapmamalıdır.

Ayrıca bakınızNMKısmi ağ (partial networking)Uyku akımıCAN alıcı-vericisi (transceiver)

Araç park edilip kilitlendikten ve ağları uykuya geçtikten sonra 12 V aküden çekilen akım; sükûnet akımı olarak da bilinir. Üreticiler, aracın haftalarca bekledikten sonra da çalışabilmesi için bu akımı ECU ECU sıkı bir bütçeyle yönetir. Bir hattı uyanık tutan ya da klemens 30'dan fazla akım çeken bir cihaz uyku akımını katlayabilir ve aküyü bitirebilir; ölçüm sabır ister, çünkü ağlar ancak belirli bir süre dolduktan sonra tamamen uykuya geçer.

Ayrıca bakınızNMKL30Uyandırma (wake-up)Kısmi ağ (partial networking)

Tanımlayıcının ardından gelen ve veri çerçevesini (dominant) uzak çerçeveden (resesif) ayıran bit; uzak çerçeveyle bir düğüm, o tanımlayıcıya ait veriyi göndermesini başka bir düğümden ister. Araçlarda uzak çerçeveler nadiren kullanılır. CAN FD'de uzak çerçeve yoktur; bu konumda her zaman dominant olan RRS (uzak istek ikamesi) biti bulunur.

Ayrıca bakınızVeri çerçevesiIDEStandart tanımlayıcı (11 bit)

Bir vericiden tüm alıcılara uygulama verisi taşıyan CAN çerçeve türü. Çerçeve başlangıcı, tanımlayıcıyı içeren arbitrasyon alanı, DLC'yi içeren kontrol alanı, klasik CAN'de en fazla 8, CAN FD'de en fazla 64 bayt veri, CRC alanı, ACK alanı ve çerçeve sonundan oluşur. Protokolün diğer çerçeve türleri uzak, hata ve aşırı yük çerçeveleridir.

Ayrıca bakınızSOFDLCCRCACKEOFRTR

CAN FD çerçevesinde daha hızlı veri bit hızının kullanılabildiği bölüm: BRS bitinin örnekleme noktasından CRC ayıracına kadar. Bu fazda yalnızca bir düğüm gönderim yaptığından bit süresinin, sinyalin ağ boyunca gidip gelmesine yetmesi gerekmez; yüksek hızı mümkün kılan da budur. Araçlarda 2 Mbit/s ve 5 Mbit/s veri fazı hızları yaygındır.

Ayrıca bakınızBRSNominal bit hızıTDCCAN FD

UDS üzerinden bir ECU'daki tek bir veri kaydını adresleyen 16 bitlik numara; 0x22 servisiyle okunur, 0x2E servisiyle yazılır. Bazı aralıklar standarttır, örneğin şasi numarası (VIN) için F190; DID'lerin çoğunu ise araç üreticisi tanımlar. DID'ler, OBD'deki PID'lerin UDS karşılığıdır.

Ayrıca bakınızUDSPIDISO-TP

Kontrol alanında, çerçevenin kaç bayt veri taşıdığını belirten 4 bitlik alan. Klasik CAN'de 0 ile 8 arasındaki değerler doğrudan bayt sayısına karşılık gelir, 9 ile 15 arası da 8 anlamına gelir. CAN FD'de 9 ile 15 arasındaki kodlar sırasıyla 12, 16, 20, 24, 32, 48 ve 64 baytı ifade eder; bu yüzden 8 baytı aşan veriler bir sonraki geçerli boyuta tamamlanır.

Ayrıca bakınızVeri çerçevesiCAN FDKlasik CAN

CAN FD'de, alıcı-verici üzerinden geçen döngü gecikmesi bir bit süresini aşsa bile vericinin veri fazında kendi bitlerini denetleyebilmesini sağlayan mekanizma. Verici her biti normal örnekleme noktası yerine, ölçülen gecikme kadar kaydırılmış ikincil bir örnekleme noktasında kontrol eder. TDC olmasaydı verici, yüksek veri hızlarında kendi çerçevelerinde bit hatası görürdü.

Ayrıca bakınızVeri fazıÖrnekleme noktasıCAN alıcı-vericisi (transceiver)CAN FD

Şarj eden alternatörden akünün kopması, örneğin gevşek bir kutup başı yüzünden, ortaya çıkan gerilim sıçraması: alternatörde depolanan enerji besleme gerilimini birkaç yüz milisaniyeye kadar normalin çok üzerine çıkarır. ISO 16750-2 bunu test darbesi 5a (bastırılmamış) ve 5b (merkezi kırpmalı) olarak tanımlar; 12 V sistemlerde bastırılmamış darbe 87 V'a kadar çıkabilir. Araç beslemesine bağlı her cihaz bu darbeye dayanmak zorundadır; bunun için genellikle TVS diyotlar ve dayanıklı giriş katları kullanılır.

Ayrıca bakınızEMCTers kutup korumasıKL30

Elektrikli ya da hibrit bir araçta her yüksek gerilim konnektöründen ve kapağından geçen düşük gerilimli devre. Bir konnektör çıkarılır ya da bir kapak açılırsa döngü kopar ve batarya yönetim sistemi ana kontaktörleri açarak sistemdeki yüksek gerilimi keser. HVIL arızaları, aracın READY moduna geçmemesinin sık rastlanan nedenlerindendir.

Ayrıca bakınızBMSREADY moduDC-DC dönüştürücü

CAN bit zamanlamasının temel birimi; denetleyici saatinden bir ön bölücüyle türetilir. Her bit, klasik CAN'de genellikle 8 ile 25 arasında tam sayıda zaman kuantumundan oluşur ve bunlar senkronizasyon, yayılım ve faz segmentlerine dağıtılır. Saat frekansı ile ön bölücü birlikte, hangi bit hızlarının ve örnekleme noktalarının tam olarak ayarlanabileceğini belirler.

Ayrıca bakınızBit zamanlamasıÖrnekleme noktasıSJW